Krótka odpowiedź
Due diligence prawne to badanie dokumentów spółki, które sprawdza, czy kupujący lub inwestor dostaje to, za co płaci: tytuł do udziałów, ważne umowy, własne znaki i domeny, legalne przetwarzanie danych klientów i brak sporów. Due diligence podatkowe obejmuje VAT, CIT, ceny transferowe i e-faktury z okresu, który fiskus może jeszcze sprawdzić - co do zasady pięć lat od końca roku, w którym minął termin płatności podatku[1]. W marce e-commerce lub suplementów oba badania kończą się listą ryzyk, które trafiają do umowy sprzedaży udziałów jako oświadczenia, zabezpieczenia albo korekta ceny.
Zakres due diligence prawnego i podatkowego - gdzie kończy się reszta badania
Pełne badanie spółki ma kilka nóg. Ogólny podział obszarów i checklistę dla sklepu internetowego opisaliśmy w przewodniku po due diligence marki e-commerce. Rynek, kohorty i jakość przychodu sprawdza commercial due diligence, a ryzyka GIS, etykiet i oświadczeń zdrowotnych mają osobny wpis o ryzykach regulacyjnych. Tutaj zostają dwie części, które robią prawnik i doradca podatkowy.
Różnica w praktyce: commercial DD mówi, ile biznes może zarobić. Badanie prawne i podatkowe mówi, co może ten wynik zjeść. Kupujący markę DTC za kilka lub kilkanaście milionów złotych płaci za przyszłe przepływy, a dostaje także zobowiązania z przeszłości. W transakcji udziałowej spółka przechodzi do nowego właściciela razem z zaległym VAT, wadliwym regulaminem i umową z producentem, której nikt nie przeczytał do końca.
| Część badania | Pytanie, na które odpowiada | Kto zwykle prowadzi |
|---|---|---|
| Due diligence prawne | Czy spółka legalnie posiada aktywa i czy umowy przetrwają zmianę właściciela? | Kancelaria z zespołem transakcyjnym |
| Due diligence podatkowe | Jakie zaległości i ryzyka podatkowe przechodzą razem ze spółką? | Doradca podatkowy lub zespół podatkowy kancelarii |
| Commercial i finansowe | Ile biznes zarabia i czy wynik się powtórzy? | Doradca transakcyjny, analityk, biegły rewident |
| Regulacyjne (suplementy) | Czy produkty mogą być sprzedawane w obecnej formie? | Prawnik od prawa żywnościowego, technolog |
Due diligence prawne w spółce e-commerce i marce suplementów: 6 obszarów
W spółce, która sprzedaje online, prawnik czyta inne dokumenty niż w fabryce. Majątek to głównie umowy, znak, domena, baza klientów i treści. Sprawdź te sześć obszarów.
1. Korporacja, KRS i beneficjenci
Porównaj umowę spółki, listę wspólników w KRS i wszystkie uchwały od założenia. Szukaj ograniczeń zbycia udziałów, prawa pierwszeństwa i zgód, które trzeba zebrać przed zamknięciem. Sprawdź, czy ważne umowy miały wymagane uchwały. Kodeks spółek handlowych jest tu ostry: „czynność prawna dokonana bez wymaganej uchwały jest nieważna”[11]. Potwierdzenie można dać później, ale ustawa wyznacza na to termin dwóch miesięcy od złożenia oświadczenia przez spółkę[11]. Porównaj też wpis w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych z faktyczną strukturą. Ministerstwo Finansów w odpowiedziach o CRBR podaje, że zmiany zgłasza się „w terminie 14 dni od ich zmiany”[10]. Po zamknięciu transakcji to jedno z pierwszych zadań nowego zarządu.
2. Umowy z producentem, magazynem i platformami
Umowa z producentem kontraktowym bywa najważniejszym dokumentem w marce suplementów. Szukaj klauzul zmiany kontroli, wyłączności, minimalnych wolumenów, własności receptury i specyfikacji oraz prawa do przeniesienia produkcji. To samo z umową logistyczną i regulaminami marketplace'ów: kto jest stroną konta sprzedawcy, czy konto można przenieść, czy oceny i historia zostają po zmianie właściciela. Umowy z twórcami i programem partnerskim sprawdź pod kątem licencji na treści i wyłączności.
3. Znaki towarowe, domeny i treści
Najczęstsza niespodzianka w marce DTC: znak zgłosił founder prywatnie, domenę zarejestrowała agencja, a zdjęcia produktowe ma fotograf bez umowy przeniesienia praw. Sprawdź w rejestrach urzędów patentowych, kto jest uprawniony ze znaku, w jakich klasach i na jakim terytorium. Sprawdź abonenta domeny i dostęp do kont reklamowych. Brak tytułu do znaku to warunek zamknięcia, a nie punkt do poprawki po transakcji.
4. Dane klientów i RODO
Baza klientów i subskrybentów to aktywo, za które kupujący płaci w wycenie. Sprawdź podstawy przetwarzania, zgody marketingowe, rejestr czynności i umowy powierzenia z dostawcami narzędzi: platformy sklepu, systemu mailingowego, obsługi klienta. RODO w motywie 81 wymaga, by administrator mógł „korzystać z usług wyłącznie podmiotów przetwarzających, które zapewniają wystarczające gwarancje”[9]. Brak umów powierzenia z kilkunastoma narzędziami to typowy wynik w spółce, która rosła szybko i bez prawnika.
5. Regulamin sklepu, zwroty i ceny
Regulamin sprawdź z ustawą o prawach konsumenta. Konsument, który kupił na odległość, „może w terminie 14 dni odstąpić od niej bez podawania przyczyny”[7], a sprzedawca zwraca płatności nie później niż w 14 dni od otrzymania oświadczenia[7]. Dla suplementów liczy się wyjątek z art. 38 ust. 1 pkt 5: towar „dostarczany w zapieczętowanym opakowaniu”, którego po otwarciu nie można zwrócić ze względu na ochronę zdrowia lub ze względów higienicznych[7]. Sprawdź, czy sklep stosuje go zgodnie z brzmieniem przepisu. Przy promocjach sprawdź informację o „najniższej cenie tego towaru lub tej usługi, która obowiązywała w okresie 30 dni przed wprowadzeniem obniżki”[8]. Za brak tej informacji inspektor Inspekcji Handlowej może nałożyć karę do 20 000 zł[8].
6. Spory, kontrole i postępowania
Poproś o listę sporów, reklamacji zbiorowych, kontroli i korespondencji z urzędami z ostatnich lat. W marce suplementów to także pisma inspekcji sanitarnej. Treść i skutki tych postępowań dla produktów omawia wspomniany wpis o ryzykach regulacyjnych, więc w badaniu prawnym zostaje pytanie: czy spór jest ujawniony, zarezerwowany w księgach i kto za niego zapłaci.
Due diligence podatkowe: VAT, CIT, ceny transferowe, JPK i KSeF
Badanie podatkowe zaczyna się od okresu. Zobowiązanie podatkowe „przedawnia się z upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego”, w którym upłynął termin płatności[1]. Bieg przedawnienia może zostać przerwany albo zawieszony, więc doradca sprawdza każdy rok osobno. W marce e-commerce sprawdź pięć tematów.
- VAT od sprzedaży za granicę. Od 1 lipca 2021 r. obowiązuje jednolity próg 10 000 euro dla wewnątrzwspólnotowej sprzedaży towarów na odległość, a po jego przekroczeniu „transakcje zawsze będą opodatkowane w państwie konsumpcji”[6]. Sklep, który wysyła do klientów w innych krajach UE i rozlicza polski VAT, ma ryzyko w każdym z tych krajów.
- Płatności na rachunki z białej listy. Przy transakcjach powyżej 15 tys. zł płacisz przelewem, a jeśli rachunku nie ma w wykazie, „nie zaliczysz tego wydatku do kosztów uzyskania przychodów”[2]. Grozi też solidarna odpowiedzialność za zaległości sprzedawcy[2]. Sprawdź próbkę przelewów do producenta, agencji i magazynu.
- Ceny transferowe. Lokalną dokumentację przygotowuje się przy transakcjach z podmiotami powiązanymi powyżej 10 mln zł dla transakcji towarowych i finansowych oraz 2 mln zł dla usługowych i pozostałych[3]. W marce prowadzonej przez kilka spółek założycieli to częsty temat: licencja na znak, usługi zarządcze, pożyczki od wspólników.
- E-faktury. Obowiązkowy KSeF działa od 1 lutego 2026 r. dla firm ze sprzedażą powyżej 200 mln zł w 2024 r. i od 1 kwietnia 2026 r. dla pozostałych[4]. Sprawdź, czy spółka wystawia faktury w systemie i czy uproszczenia przejściowe do końca 2026 r. nie zostały potraktowane jako stałe[4].
- Estoński CIT. Spółka na ryczałcie musi spełniać warunek: „Twoimi wspólnikami muszą być wyłącznie osoby fizyczne”[5]. Wejście funduszu albo spółki holdingowej kończy ryczałt, a niewypłacone zyski z okresu ryczałtu są wtedy opodatkowane[5]. Ten koszt trzeba policzyć przed podpisaniem term sheetu, a nie po zamknięciu.
Do tego standard: pliki JPK_VAT z deklaracjami, uzgodnienie VAT należnego z obrotem ze sklepu i płatności, rozliczenie zwrotów i korekt, koszty reklam kupowanych od zagranicznych dostawców, wynagrodzenia twórców i rozliczenia programu partnerskiego.
Lista due diligence: dokumenty do data roomu
Lista due diligence od kupującego ma zwykle kilkaset pozycji. Sprzedający, który przygotuje je wcześniej, skraca badanie o tygodnie. Jak ułożyć folder, opisaliśmy przy haśle data room. Poniżej minimum dla części prawnej i podatkowej.
| Obszar | Dokumenty | Po co kupującemu |
|---|---|---|
| Korporacja | Umowa spółki z wszystkimi zmianami, uchwały, lista wspólników, dokumenty z CRBR | Tytuł do udziałów, wymagane zgody |
| Umowy handlowe | Producent, magazyn, platformy, płatności, agencje, twórcy, program partnerski | Zmiana kontroli, wyłączność, kary umowne |
| Własność intelektualna | Świadectwa ochrony znaków, umowy przeniesienia praw do projektów, zdjęć i treści, dane abonenta domen | Kto naprawdę jest właścicielem marki |
| Dane osobowe | Rejestr czynności, umowy powierzenia, polityka prywatności, mechanizm zgód | Wartość bazy klientów |
| Konsumenci | Regulaminy obecne i archiwalne, procedura zwrotów, reklamacje, historia cen w promocjach | Ryzyko roszczeń i kar |
| Podatki | Deklaracje CIT i VAT, JPK, decyzje i protokoły kontroli, interpretacje, dokumentacja cen transferowych | Zaległości i ich wielkość |
| Spory | Lista sporów, pisma urzędów, ugody | Rezerwa albo zabezpieczenie w umowie |
Analiza due diligence: czerwone flagi w marce DTC i suplementowej
Z naszej praktyki operacyjnej po stronie marek wynika prosty wniosek: większość problemów nie jest ukryta, tylko nieuporządkowana. Oto sygnały, które w analizie due diligence przesuwają rozmowę z ceny na zabezpieczenia.
- Znak towarowy, domena albo konto marketplace na osobie prywatnej lub na innej spółce.
- Umowa z producentem z klauzulą zmiany kontroli albo bez zapisu o własności receptury.
- Sprzedaż do klientów w kilku krajach UE rozliczana wyłącznie polskim VAT.
- Spółka na estońskim CIT, a kupujący to osoba prawna.
- Brak umów powierzenia z narzędziami, które przetwarzają dane klientów.
- Regulamin sklepu kopiowany z innej strony, bez wersji archiwalnych.
- Wydatki na reklamy i usługi płacone na rachunki spoza białej listy.
- Pożyczki, licencje i usługi między spółkami założycieli bez umów i bez dokumentacji.
Kto robi badanie due diligence i jak ustalić zakres bez przepłacania
Badanie due diligence zleca zwykle kupujący. Sprzedający może zamówić je wcześniej jako vendor due diligence. W obu przypadkach koszt zależy od zakresu, a zakres ustala się przed rozpoczęciem pracy. Nie podajemy stawek, ale strukturę kosztu policzysz sam.
- Ustal próg istotności. Np. badamy umowy powyżej 50 tys. zł rocznie i ryzyka powyżej 1% ceny. Bez progu zespół czyta wszystko.
- Wybierz okres. Dla podatków zwykle lata niepoprzedawnione, dla umów te obowiązujące i te, które wygasły w ostatnich dwóch latach.
- Wybierz format raportu. Raport czerwonych flag opisuje tylko problemy. Pełny raport opisuje każdy obszar. Pierwszy jest krótszy i tańszy.
- Policz koszt wzorem. Koszt = liczba godzin w zakresie x stawka zespołu + koszty dodatkowe. Na liczbach umownych: 120 godzin x stawka umowna S daje 120 S. Zawężenie badania umów do istotnych skraca zakres do np. 80 godzin, czyli 80 S.
- Ustal harmonogram Q&A. Jedna lista pytań tygodniowo, z terminem odpowiedzi. To najczęstsze źródło opóźnień.
Jak wynik audytu due diligence trafia do umowy sprzedaży udziałów
Raport z audytu due diligence nie jest celem. Celem jest umowa. Każde ryzyko z raportu dostaje jedno z pięciu narzędzi. Cały proces sprzedaży i strukturę transakcji opisaliśmy w przewodniku po exicie marki suplementów.
| Ryzyko z raportu | Narzędzie w umowie | Przykład |
|---|---|---|
| Znane i policzalne | Korekta ceny | Zaległy VAT z wyliczeniem doradcy |
| Znane, niepewne co do kwoty | Odszkodowanie specjalne (indemnity) i zatrzymanie części ceny | Kontrola podatkowa w toku |
| Nieznane, ogólne | Oświadczenia i zapewnienia sprzedającego z limitem odpowiedzialności | Brak sporów, kompletność ksiąg |
| Do naprawy przed zamknięciem | Warunek zawieszający | Przeniesienie znaku na spółkę, zgoda producenta |
| Do naprawy po zamknięciu | Zobowiązanie sprzedającego z terminem | Uzupełnienie umów powierzenia |
Przykład na liczbach umownych. Cena za udziały to 10 mln zł. Doradca wylicza ryzyko VAT od sprzedaży do innych krajów UE na 300 tys. zł z odsetkami, a w spółce trwa kontrola CIT o nieznanym wyniku. Kupujący obniża cenę o 300 tys. zł, a z pozostałych 9,7 mln zł zatrzymuje na rachunku zastrzeżonym 500 tys. zł na 24 miesiące jako zabezpieczenie indemnity. Znak zarejestrowany na foundera staje się warunkiem zawieszającym: bez przeniesienia na spółkę nie ma zamknięcia.
Źródła i przypisy
Cytaty z przepisów i dane pochodzą ze źródeł urzędowych wskazanych niżej. Przed decyzją sprawdź brzmienie obowiązujące w dniu transakcji.
- Serwis gov.pl (Powroty): Zaległości podatkowe - przedawnienie zobowiązania podatkowego
- Krajowa Administracja Skarbowa: Informacje o wykazie podatników VAT (wersja z 15.10.2026)
- Serwis podatki.gov.pl: Ceny transferowe - progi dokumentacyjne
- KSeF - podatki.gov.pl: Podstawy prawne oraz kluczowe terminy (ustawa, Dz.U. 2025 poz. 1203)
- Serwis podatki.gov.pl: Informacje podstawowe - CIT estoński (aktualizacja 6.10.2026)
- Objaśnienia podatkowe z 1 września 2021 r. w zakresie pakietu VAT e-commerce
- Ustawa o prawach konsumenta, art. 27 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 38 ust. 1 pkt 5 - tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1244
- Ustawa o informowaniu o cenach towarów i usług, art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 - tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 168
- Rozporządzenie (UE) 2016/679 (RODO), motyw 81 - EUR-Lex
- Ministerstwo Finansów: Zgłoszenie informacji do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych - pytania i odpowiedzi
- Kodeks spółek handlowych, art. 17 § 1 i § 2 - tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 18
To nie jest porada prawna ani podatkowa. Przed decyzją skonsultuj się z prawnikiem lub doradcą podatkowym.