Krótka odpowiedź
Vendor due diligence (VDD) to badanie spółki zlecone przez sprzedającego, zanim pokaże ją kupującym. Sprzedający sam znajduje problemy, naprawia te, które da się naprawić, a o pozostałych mówi pierwszy - w raporcie, który dostają wszyscy oferenci. W marce e-commerce VDD skraca proces, ogranicza renegocjacje ceny po due diligence kupującego i pozwala porównywać oferty na tych samych danych. Nie zastępuje badania kupującego, ale zmienia jego ton.
Czym vendor due diligence różni się od zwykłego badania
W klasycznej transakcji to kupujący zatrudnia doradców, którzy przez kilka tygodni przekopują dokumenty spółki. Sprzedający odpowiada na pytania, dowiaduje się o problemach z listy pytań i negocjuje w defensywie. Vendor due diligence odwraca tę kolejność.
| Due diligence kupującego | Vendor due diligence | |
|---|---|---|
| Kto zleca i płaci | Kupujący lub inwestor | Sprzedający |
| Kiedy | Po liście intencyjnym, w okresie wyłączności | Przed pierwszym kontaktem z kupującymi |
| Kto czyta raport | Tylko kupujący | Wszyscy oferenci, często z możliwością oparcia się na nim |
| Cel | Znaleźć powody do obniżenia ceny lub ochrony w umowie | Kontrolować obraz spółki i skrócić proces |
| Ryzyko dla sprzedającego | Niespodzianki w ostatniej fazie | Koszt badania i ujawnienie słabych stron wszystkim naraz |
Prawnie nic nie zmusza sprzedającego do takiego badania. Ale prawo daje kupującemu powód, by badał dokładnie: przy nabyciu przedsiębiorstwa nabywca odpowiada solidarnie za zobowiązania zbywcy, „chyba że w chwili nabycia nie wiedział o tych zobowiązaniach, mimo zachowania należytej staranności” (art. 554 k.c.)[1]. Im lepiej udokumentujesz stan spółki z góry, tym mniej kupujący musi szukać sam.
Kiedy VDD się opłaca, a kiedy nie
| Warto, gdy | Nie warto, gdy |
|---|---|
| Rozmawiasz z kilkoma kupującymi równolegle | Masz jednego, zdecydowanego kupującego z własnym zespołem |
| Marka działa w kategorii regulowanej (suplementy, żywność, kosmetyki) | Biznes jest bardzo prosty: jeden kanał, kilka produktów, czyste księgi |
| Historia spółki jest złożona: przekształcenia, kilka kanałów, sprzedaż zagraniczna | Wartość transakcji nie uzasadnia kosztu badania |
| Wiesz o problemach i chcesz je nazwać pierwszy | Nie jesteś gotów naprawić tego, co badanie znajdzie |
| Chcesz skrócić okres wyłączności kupującego | Sprzedaż jest odległa o więcej niż rok - dane się zestarzeją |
Zakres VDD dla marki e-commerce
Pełne badanie obejmuje finanse, podatki, prawo i operacje. Tańsza wersja - „red flag VDD” - szuka tylko problemów, które mogą zatrzymać transakcję lub mocno obniżyć cenę. Dla marki internetowej rdzeń wygląda tak:
- Jakość wyniku.EBITDA znormalizowana z opisem każdej korekty. Jak liczyć i o co toczy się spór - w tekście o mnożnikach EBITDA w e-commerce.
- Jakość przychodu.Uzgodnienie danych z platform sprzedażowych i operatorów płatności z księgami, miesiąc po miesiącu.
- Klienci.Kohorty, udział klientów powracających, LTV i CAC według kanałów.
- Kapitał obrotowy.Normalny poziom zapasów, należności i zobowiązań - to on decyduje o korekcie ceny przy zamknięciu.
- Prawa do marki.Znaki towarowe, domeny, licencje na treści, umowy z twórcami.
- Umowy kluczowe.Dostawcy, logistyka, marketplace’y - z oceną klauzul zmiany kontroli.
- Zgodność produktów.W suplementach: zgłoszenia, etykiety, oświadczenia zdrowotne. Szczegóły w tekście o ryzykach regulacyjnych w transakcjach.
- Podatki i ZUS.Zaległości, ryzyka interpretacyjne, rozliczenia sprzedaży zagranicznej.
Co naprawić, zanim zobaczy to kupujący
Największa wartość VDD nie leży w samym raporcie, tylko w czasie, który zyskujesz na naprawy. Kilka typowych porządków, z przepisami, które za nimi stoją:
| Problem | Dlaczego ma znaczenie | Co zrobić |
|---|---|---|
| Umowa spółki ogranicza zbycie udziałów | Umowa spółki „może uzależnić od zgody spółki albo w inny sposób ograniczyć” zbycie udziałów (art. 182 § 1 k.s.h.)[2] | Uzgodnić zgody wspólników lub zmienić umowę przed procesem |
| Marka działa na JDG | Nie ma udziałów do sprzedania; przedsiębiorca może przekształcić działalność „w jednoosobową spółkę kapitałową” (art. 551 § 5 k.s.h.)[2] | Zdecydować o przekształceniu albo przygotować sprzedaż przedsiębiorstwa |
| Sprzedaż tylko części biznesu | Wyłączenie z VAT dotyczy „transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa” (art. 6 pkt 1 ustawy o VAT)[3] | Wyodrębnić organizacyjnie i finansowo część, którą sprzedajesz - z doradcą podatkowym |
| Pracownicy przy sprzedaży przedsiębiorstwa | Nowy pracodawca „staje się (…) z mocy prawa stroną w dotychczasowych stosunkach pracy” (art. 231 § 1 k.p.)[4] | Uporządkować umowy i zaplanować komunikację z zespołem |
| Znak towarowy na właściciela, nie na spółkę | Kupujący kupuje markę, która formalnie nie należy do sprzedawanego podmiotu | Przenieść znak na spółkę przed procesem |
| Konta reklamowe i marketplace na prywatne dane | Ryzyko utraty dostępu przy przekazaniu | Przepiąć konta na firmę i udokumentować dostępy |
Jak przeprowadzić VDD krok po kroku
- Ustal zakres i budżet.Pełne badanie czy red flag; finanse i prawo czy także obszar komercyjny.
- Wybierz doradców.Niezależnych od ciebie na tyle, żeby kupujący uwierzył w raport. Ustal, czy kupujący będą mogli się na nim oprzeć.
- Zbuduj data room.Zacznij od checklisty data roomu.
- Uzgodnij dane.Platformy, płatności, księgi - zanim zrobi to kupujący.
- Napraw, co się da.Znak, konta, umowy, zgody.
- Opisz, czego się nie da.Ryzyko nazwane przez sprzedającego kosztuje mniej niż odkryte w ostatnim tygodniu.
- Przygotuj odpowiedzi.Zestaw najczęstszych pytań kupujących z odpowiedziami i dokumentami.
- Wejdź na rynek.Raport VDD trafia do oferentów razem z memorandum - patrz proces sprzedaży sklepu krok po kroku.
Czego VDD nie załatwi
- Nie zastąpi badania kupującego. Poważny kupujący i tak zrobi własne, choć węższe, badanie potwierdzające.
- Nie jest gwarancją. Za stan spółki odpowiadasz w umowie oświadczeniami i zapewnieniami, niezależnie od tego, co jest w raporcie.
- Starzeje się. Raport sprzed roku to dla kupującego historia, nie stan obecny.
- Nie ukryje słabych liczb. Dobrze napisany raport o złym biznesie to wciąż raport o złym biznesie.
Źródła i przypisy
Cytaty z ustaw pochodzą z tekstów jednolitych wskazanych przy każdym akcie. Przed decyzją sprawdź brzmienie obowiązujące w dniu transakcji w ISAP.
- Kodeks cywilny (ustawa z 23 kwietnia 1964 r.), brzmienie wg tekstu jednolitego Dz.U. 2024 poz. 1061 - ISAP
- Kodeks spółek handlowych (ustawa z 15 września 2000 r.), brzmienie wg tekstu jednolitego Dz.U. 2024 poz. 18 - ISAP
- Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, brzmienie wg tekstu jednolitego Dz.U. 2024 poz. 361 - ISAP
- Kodeks pracy (ustawa z 26 czerwca 1974 r.), brzmienie wg tekstu jednolitego Dz.U. 2023 poz. 1465 - ISAP