Krótka odpowiedź
Cap table, czyli tabela kapitalizacji, to zestawienie, kto ma ile udziałów lub akcji w spółce, ile za nie zapłacił i ile będzie miał po rundzie, konwersji pożyczek i przyznaniu opcji. W sp. z o.o. formalną bazą jest lista wspólników z liczbą i wartością nominalną udziałów każdego wspólnika[1], ale inwestor chce widzieć więcej: pulę ESOP, pożyczki konwertowalne i każdą obietnicę udziałów. Prowadź ją od pierwszego dnia w jednym pliku, uzgadniaj z KRS po każdej zmianie i licz rozwodnienie przed każdą rozmową z funduszem.
Cap table - co zawiera tabela kapitalizacji
Tabela kapitalizacji ma dwie warstwy. Pierwsza to stan prawny dziś: udziały wpisane w dokumentach spółki. Druga to stan w pełni rozwodniony, czyli to, co się stanie, gdy wszystkie zobowiązania do wydania udziałów zostaną wykonane: opcje z puli motywacyjnej, konwersje pożyczek, obietnice dla doradców. Inwestor negocjuje na drugiej warstwie, bo za nią płaci.
Minimalny zestaw kolumn wygląda tak:
| Kolumna | Co wpisujesz | Po co |
|---|---|---|
| Wspólnik | Imię i nazwisko albo firma, typ (founder, anioł, fundusz, pracownik) | Kto głosuje i kto dzieli zysk |
| Udziały wyemitowane | Liczba i wartość nominalna z umowy spółki i listy wspólników | Stan prawny dziś |
| Cena i data objęcia | Kwota wpłacona za udział i dzień objęcia | Historia wycen i podstawa podatkowa |
| Prawa szczególne | Uprzywilejowanie, prawo pierwszeństwa, ochrona przed rozwodnieniem | Kto dostaje pieniądze pierwszy przy exicie |
| Pula motywacyjna | Pula przyznana, wykorzystana i wolna, harmonogram nabywania | Ile udziałów może jeszcze powstać |
| Instrumenty zamienne | Pożyczki konwertowalne: kwota, odsetki, cap, dyskonto | Ile udziałów powstanie przy rundzie |
| W pełni rozwodniony % | Udział po wykonaniu wszystkich powyższych | Na tym liczy się wycenę |
Pojęcia pre-money, post-money i mechanizmy ochrony przed rozwodnieniem wyjaśniliśmy we wpisie o term sheecie marki konsumenckiej, więc tutaj zostajemy przy samej tabeli.
Tabela kapitalizacji a lista wspólników i KRS w sp. z o.o.
Większość polskich marek DTC to spółki z o.o. Kapitał zakładowy takiej spółki „powinien wynosić co najmniej 5 000 złotych”, a „wartość nominalna jednego udziału nie może być niższa niż 50 zł”[1]. Do rejestracji składa się listę wspólników z imieniem i nazwiskiem albo firmą każdego wspólnika oraz liczbą i wartością nominalną jego udziałów[1]. To jest pierwszy wiersz Twojej tabeli i punkt, od którego inwestor zacznie sprawdzanie.
Trzy zasady z Kodeksu spółek handlowych zmieniają sposób, w jaki prowadzisz cap table w sp. z o.o.:
- Praca nie jest wkładem. Przedmiotem wkładu niepieniężnego do sp. z o.o. „nie może być prawo niezbywalne lub świadczenie pracy bądź usług”[2]. Udziały za pracę dla wspólnika czy pracownika trzeba więc zbudować inaczej: przez objęcie za gotówkę, zakup od foundera albo program, który wypłaca równowartość przy exicie.
- Potrącenie z wpłatą na udziały jest zakazane, ale umowne jest dopuszczalne. Wspólnik „nie może potrącać swoich wierzytelności wobec spółki kapitałowej” z wierzytelnością spółki o wpłatę na udziały, przy czym „Nie wyłącza to potrącenia umownego”[2]. To podstawa konwersji pożyczki na udziały, o której niżej.
- Każda runda to podwyższenie kapitału. W sp. z o.o. nowe udziały dla inwestora oznaczają podwyższenie kapitału zakładowego i nową listę wspólników, więc tabela zmienia się dopiero z dokumentami, a nie z przelewem. Mechanikę zamknięcia rundy i wpisu do KRS opisaliśmy we wpisie o zamknięciu rundy i umowie inwestycyjnej.
Alternatywą jest prosta spółka akcyjna. W ustawie, która ją wprowadziła, wkładem na akcje „może być wszelki wkład mający wartość majątkową”, „w szczególności świadczenie pracy lub usług”, a akcje „nie posiadają wartości nominalnej”[3]. Rejestr akcjonariuszy prowadzi uprawniony podmiot rynku kapitałowego albo notariusz[3]. Dla marki, która planuje kilka rund i program motywacyjny, to argument za rozmową z prawnikiem o formie spółki przed pierwszą rundą, a nie po niej. Brzmienie przepisów o PSA sprawdź w aktualnym tekście jednolitym kodeksu.
Jak prowadzić tabelę kapitalizacji od pierwszego dnia
Tabela, która powstaje dopiero przed rundą, zawsze ma dziury. Ustaw ją przy założeniu spółki i aktualizuj przy każdym zdarzeniu.
- Jeden plik, jeden właściciel. Arkusz albo narzędzie do zarządzania udziałami prowadzi jedna osoba, zwykle founder odpowiedzialny za finanse. Każda zmiana ma datę i dokument źródłowy.
- Uzgadniaj z KRS po każdej zmianie. Po każdym zbyciu udziałów lub podwyższeniu kapitału porównaj tabelę z listą wspólników w rejestrze i z umową spółki. Rozjazd wyjaśnij od razu.
- Zapisuj obietnice w dniu, w którym padły. Mail do pierwszego pracownika o 2% udziałów to zobowiązanie w oczach inwestora. Wpisz je do tabeli jako pozycję warunkową albo odwołaj na piśmie.
- Licz w pełni rozwodniony stan. Obok kolumny z udziałami wyemitowanymi trzymaj kolumnę w pełni rozwodnioną. To ona trafia do decku i do data roomu.
- Modeluj rundę przed rozmową. Przed każdym spotkaniem z inwestorem policz trzy scenariusze wyceny i zobacz, ile zostaje founderom po rundzie i po kolejnej.
- Trzymaj dokumenty obok tabeli. Umowy objęcia, uchwały, umowy pożyczek, regulamin programu motywacyjnego. W data roomie marki tabela bez dokumentów nie jest dowodem.
Przykład: pre-seed, seed i pula ESOP w marce DTC
Liczby poniżej są umowne. Marka suplementów, dwóch founderów, udziały po 50 zł.
Start. Founder A obejmuje 600 udziałów, founder B 400. Razem 1 000 udziałów, kapitał 50 000 zł.
Pre-seed. Anioł biznesu wpłaca 400 000 zł za 250 nowych udziałów, czyli 1 600 zł za udział. Pre-money: 1 000 x 1 600 zł = 1,6 mln zł. Post-money: 2 mln zł. Anioł ma 250 / 1 250 = 20%.
Seed. Fundusz wpłaca 2,5 mln zł za 500 udziałów, czyli 5 000 zł za udział, i chce mieć 25% po rundzie w stanie w pełni rozwodnionym. Warunek funduszu: pula ESOP równa 12,5% po rundzie, utworzona przed jego wejściem. Wychodzi 2 000 jednostek w pełni rozwodnionych: 1 250 istniejących, 250 w puli, 500 dla funduszu. Post-money: 2 000 x 5 000 zł = 10 mln zł. Pre-money: 7,5 mln zł, ale z tego 1,25 mln zł to wartość puli, więc dotychczasowi wspólnicy realnie wnoszą 1 250 x 5 000 zł = 6,25 mln zł.
| Wspólnik | Start | Po pre-seed | Po seed (w pełni rozwodniony) |
|---|---|---|---|
| Founder A | 600 (60%) | 600 (48%) | 600 (30%) |
| Founder B | 400 (40%) | 400 (32%) | 400 (20%) |
| Anioł biznesu | - | 250 (20%) | 250 (12,5%) |
| Pula ESOP | - | - | 250 (12,5%) |
| Fundusz | - | - | 500 (25%) |
| Razem | 1 000 | 1 250 | 2 000 |
Wniosek z tabeli: pula utworzona przed rundą rozwadnia wyłącznie dotychczasowych wspólników. Founder A traci 18 punktów procentowych w seedzie, z czego 6 przypada na pulę. Dlatego wielkość puli negocjuj jak wycenę i uzasadnij ją planem zatrudnień na 18-24 miesiące. Mechanikę rozwodnienia na poziomie wyceny całej marki znajdziesz we wpisie ile jest warta marka suplementów.
ESOP w sp. z o.o. - jak zapisać pulę opcji w cap table
W cap table pula ESOP to osobny wiersz z trzema liczbami: przyznana, wykorzystana, wolna. Każdy przydział ma kolumnę z harmonogramem nabywania, np. 4 lata z rocznym okresem karencji. Wolna część puli liczy się do stanu w pełni rozwodnionego, bo inwestor zakłada, że zostanie wydana.
W sp. z o.o. pula jest zwykle umowna, bo pracy nie można wnieść jako wkładu[2]. W praktyce spotkasz trzy konstrukcje: zobowiązanie founderów do sprzedaży udziałów po cenie nominalnej, przyszłe podwyższenie kapitału z wyłączeniem prawa pierwszeństwa oraz program wirtualnych udziałów wypłacający równowartość przy exicie. Każda wpływa na tabelę inaczej: dwie pierwsze tworzą prawdziwych wspólników, trzecia tworzy zobowiązanie pieniężne spółki. Skutki podatkowe dla uczestników zależą od konstrukcji i trzeba je ustalić z doradcą podatkowym przed podpisaniem regulaminu.
Pożyczka konwertowalna w tabeli kapitalizacji
Pożyczka konwertowalna to pieniądze dziś i udziały przy następnej rundzie. Dwa parametry decydują o liczbie udziałów: dyskonto do ceny rundy i cap, czyli maksymalna wycena, po której nastąpi zamiana. Inwestor dostaje niższą z dwóch cen.
Przykład na liczbach z tabeli wyżej. Przed seedem drugi anioł pożycza spółce 300 000 zł z dyskontem 20% i capem 6 mln zł pre-money. Cena seedu to 5 000 zł za udział. Cena z dyskontem: 4 000 zł. Cena z capu: 6 mln zł / 1 250 udziałów = 4 800 zł. Niższa to 4 000 zł, więc pożyczka zamienia się na 300 000 / 4 000 = 75 udziałów. Jeśli fundusz chce nadal 25% w pełni rozwodnionych, te 75 udziałów rozwadnia founderów i pierwszego anioła, a nie fundusz. Policz to przed podpisaniem umowy pożyczki, a nie przy term sheecie.
Prawnie konwersja w sp. z o.o. to podwyższenie kapitału, w którym wierzytelność z pożyczki rozlicza się z obowiązkiem wpłaty na nowe udziały w drodze potrącenia umownego[2]. Do momentu rundy pożyczka jest długiem spółki. Inne formy finansowania, które nie zmieniają tabeli, opisaliśmy we wpisie o finansowaniu bez oddawania udziałów.
Czego szuka inwestor w cap table marki
Analityk funduszu czyta tabelę w kilkanaście minut i szuka kilku rzeczy.
- Czy founderzy, którzy pracują w spółce, mają łącznie większość w stanie w pełni rozwodnionym także po tej rundzie.
- Czy tabela zgadza się z listą wspólników w KRS i z umową spółki co do jednego udziału.
- Czy wszystkie pożyczki konwertowalne i obietnice są policzone w stanie w pełni rozwodnionym.
- Czy pula ESOP jest wystarczająca na plan zatrudnień i czy nie jest już rozdana.
- Czy są prawa szczególne, które ustawią wcześniejszych inwestorów przed nowym przy exicie.
- Czy ceny z kolejnych rund rosną i czy różnice da się wytłumaczyć wynikami, np. przychodem i retencją subskrypcji.
Błędy w cap table: martwy kapitał i nieuregulowane obietnice udziałów
- Martwy kapitał. Współzałożyciel, który odszedł po roku, ma 30% i nie pracuje w spółce. Dla funduszu to sygnał, że aktywni founderzy mają mniej motywacji. Rozwiązanie zapisz w umowie wspólników od początku: harmonogram nabywania udziałów founderów i prawo odkupu przy odejściu.
- Obietnice w mailach i na czacie. Procent udziałów dla agencji, pierwszego pracownika albo twórcy, który promował markę na starcie. Bez umowy to spór w trakcie due diligence. Uporządkuj umową albo odwołaniem przed rundą.
- Zbyt wiele małych wspólników. Kilkunastu znajomych z rundy przyjaciół to kilkanaście podpisów przy każdej uchwale. Rozważ jeden podmiot zbierający drobnych inwestorów.
- Tabela bez stanu w pełni rozwodnionego. Founder pokazuje 70%, a po konwersji pożyczek i puli ma 52%. Inwestor i tak to policzy.
- Rozjazd z KRS. Zbycie udziałów sprzed dwóch lat, którego nikt nie zgłosił. Napraw przed otwarciem data roomu.
- Pula bez regulaminu. Liczba w tabeli bez dokumentu, który mówi, kto, kiedy i na jakich warunkach dostaje udziały.
Źródła i przypisy
Cytaty z przepisów i dane pochodzą ze źródeł urzędowych wskazanych niżej. Przed decyzją sprawdź brzmienie obowiązujące w dniu transakcji.
- Ministerstwo Sprawiedliwości, BIP: Informacje o tworzeniu i zgłaszaniu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (przewodnik KRS)
- Kodeks spółek handlowych, art. 14 § 1 i § 4 - tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 18
- Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw (prosta spółka akcyjna), art. 3002 i 30031 KSH - Dz.U. 2019 poz. 1655
To nie jest porada prawna ani podatkowa. Przed decyzją skonsultuj się z prawnikiem lub doradcą podatkowym.